Thành phố cảng Visby: Phố đảo mộng mơ

Vào mùa hè năm 1971, một họa sĩ hoạt hình người Nhật tên Hayao Miyazaki đã lên đường đến châu Âu. Đây là lần đầu tiên ông ra nước ngoài và điểm đến chính là Thụy Điển: một đất nước với những khu phố cổ tuyệt đẹp và cảnh sắc thiên nhiên thanh bình. Hayao Miyazaki đã rất hứng thú với những kiến trúc hoa lệ ở thủ đô Stockholm, nhưng khi đến thành phố cảng Visby, ông đã bị mê hoặc. Gần hai thập kỷ sau, Hayao Miyazaki và đội của ông ở xưởng phim hoạt hình Studio Ghibli đã cho ra đời bộ phim Dịch vụ Giao hàng của Kiki, lấy cảm hứng từ chính phố đảo Visby đầy mộng mơ ấy. Bộ phim đã thành công vang dội, thu hút khán giả gần xa.

Một thành phố cảng sôi động được tạo nên từ vô số những căn nhà cổ với mái ngói cam. Chúng được sắp xếp theo tầng, tựa như một ngọn đồi lớn với tầm nhìn tuyệt hảo ra vùng biển xanh thẫm. Xung quanh đó là một bức tường đá, ngăn cách thành phố náo nhiệt với vùng đồng cỏ xanh tươi. Đó là cách Visby được thể hiện trong phim. Và may mắn là nó cũng không khác thực tại là mấy. Khi chiếc phà khổng lồ gần cặp cảng, tôi đã thực sự choáng ngợp trước cảnh quan thi vị nơi đây. Từng góc phố, từng căn nhà đều toát lên một vẻ bình yên siêu thực, khiến ta cảm giác như đang bước vào một giấc mơ.

Tọa lạc bên bờ Tây đảo Gotland – hòn đảo lớn nhất của Thụy Điển, Visby từ lâu đã có người sinh sống. Người ta đã tìm thấy những dấu vết thời kỳ Đồ Đá ở đây, nhưng có lẽ chỉ giới hạn ở những túp lều ven biển. Đến thời kỳ Viking, nơi đây trở thành một khu định cư đích thực, nhờ vào vị trí thuận lợi gần nguồn nước, có cảng biển tự nhiên và đặc biệt là vị trí trung tâm của biển Baltic. Nhưng chỉ sau khi gia nhập Liên minh Hàng hải Hansa vào thế kỷ 12, thành phố cảng Visby mới thực sự phát triển. Nó trở thành một trung tâm kinh tế, nơi mà tất cả các tuyến đường giao thương trên biển Baltic đều phải đi qua. Điều này mang lại nguồn lợi dồi dào cho thành phố, thể hiện rõ nét qua số lượng lớn những nhà kho, cửa hàng và dinh thự của các thương nhân. Kèm theo đó là sự xuất hiện của những hội sở, nhà thờ và cả một bức tường đá bao quanh thành phố.

Đến cuối thế kỷ 14, hào quang của thành phố cảng Visby bắt đầu suy yếu, đầu tiên là do dịch bệnh, sau đó là chiến tranh và nạn cướp biển, khiến cho đa số thuyền buôn bỏ qua cảng Visby. Đến năm 1525, quân đội Lübeck – thủ lĩnh của Liên minh Hàng hải Hansa – đã tấn công và thiêu rụi một phần thành phố. Kể từ đó, thành phố cảng Visby không bao giờ khôi phục lại vị trí đầu mối giao thương được nữa. Thay vào đó, thành phố đã chuyển mình trở thành một trong những điểm du lịch hấp dẫn nhất Thụy Điển nhờ vào khu phố cổ gần như nguyên vẹn. Nói chính xác hơn, đây là khu phố cổ được bảo tồn tốt nhất khu vực Bắc Âu và nó đã được UNESCO công nhận là một Di sản Văn hóa Thế giới vào năm 1995.

Đợt suy thoái kinh tế vào cuối thời kỳ Trung cổ đã vô tình giữ được nét nguyên bản của thành phố cảng Visby. Hơn 200 công trình, từ nhà kho, cửa hàng đến nơi ở của thương nhân – đa phần theo phong cách Romanesque – đều được giữ gìn gần như nguyên vẹn. Kể cả tường thành Ringmur, với hàng chục tháp canh và cổng thành, vẫn còn đứng vững.

Ringmur kiêu hãnh là biểu tượng của Visby.

Kéo dài hơn 3,4 km, bức tường đá vôi này được dựng lên vào khoảng thế kỷ 13 để bảo vệ thành phố cảng Visby khỏi những cuộc tấn công từ trong nội địa đảo Gotland. Xung quanh tường là một hào đất rộng, cho phép trong thành có thể dễ dàng bắn ra. Ngày nay, bức tường Ringmur đã trở thành một biểu tượng của Visby và ta có thể đi dạo vòng quanh nó để ngắm thành phố và cảnh biển Baltic tuyệt đẹp.

Ngay cả hệ thống đường xá của Visby cũng không có nhiều thay đổi, với những con phố lát đá nhỏ hẹp, không theo bất kỳ quy hoạch nào. Một vài đoạn còn khá dốc, chạy thẳng từ bến cảng lên đồi, do được xây theo địa thế tự nhiên của hòn đảo. Và để vào thành, tất cả xe cộ đều phải đi qua những cánh cổng đá đã nhuốm màu thời gian.

Vào thời kỳ đỉnh cao, thành phố cảng Visby có nhiều nhà thờ hơn bất kỳ nơi nào ở Bắc Âu, với 15 công trình bên trong và hai công trình bên ngoài thành. Một số theo phong cách Romanesque, số còn lại thì lại mang hơi hướng Gothic. Những công trình này đảm nhiệm nhiều vai trò, từ nhà thờ chính tòa, nhà thờ thương hội, nơi nghỉ cho giáo đoàn đến cả bệnh viện. Tuy nhiên, hầu hết đã bị bỏ hoang vào thời kỳ Cải cách Tin Lành vào thế kỷ 16. Chỉ có Nhà thờ Đức Bà còn tồn tại và được sử dụng làm thánh đường của Visby.

Là nơi tôn thờ Đức Mẹ Maria, Thánh đường Visby được xây vào cuối thế kỷ 12, ban đầu chỉ là một nhà thờ gỗ do những thương nhân người Đức lập nên. Đến thế kỷ 13, thì nó được sửa sang và mang hình dáng hiện tại, đặc trưng với vẻ ngoài bằng đá trắng được trang trí bằng những lăng kính màu và tượng điêu khắc cầu kỳ, kèm theo đó là một đầu hồi với móc để vận chuyển hàng. Điểm nhấn là ba tòa tháp gỗ cao vút cũng được chạm khắc tỉ mỉ. Bên trong nhà thờ cũng được trang trí tinh xảo, nhưng khá tối, do những khoảng trống bên trong từng được sử dụng để chất hàng – tiêu biểu cho một nhà thờ do thương nhân xây nên. Do là nhà thờ Trung cổ duy nhất còn sót lại, Thánh đường Visby được xem như một biểu tượng cho di sản văn hóa và tôn giáo của thành phố.

Những nhà thờ khác tuy chỉ còn là tàn tích, nhưng chúng vẫn đặc biệt theo cách riêng. Ví dụ như nhà thờ Thánh Catherine và Thánh Clement vẫn gây ấn tượng với du khách bằng những vòm đá, cột trụ và khung cửa ấn tượng. Trong khi đó. Thánh đường Nicholas đã được thổi một luồng sinh khí mới, trở thành nơi diễn ra sự kiện và tổ chức hòa nhạc của thành phố cảng Visby. Trong khi đó, Nhà thờ Thánh Olaf đã bị thường xuân phủ kín, trở thành một phần không thể thiếu của Vườn Bách thảo Visby tuyệt đẹp.

Thành phố cảng Visby từng có nhiều nhà thờ hơn bất kỳ nơi nào ở Bắc Âu.

Đối với những du khách muốn tìm hiểu sâu hơn về thành phố cảng Visby, Fornsalen là một địa điểm lý tưởng. Đây là bảo tàng chính trong hệ thống Bảo tàng Gotland, nơi trưng bày vô số cổ vật và tác phẩm nghệ thuật được tìm thấy không chỉ ở Visby mà còn trên khắp hòn đảo. Bảo tàng tọa lạc ngay trên con phố chính, bao gồm sáu tòa nhà mang phong cách cổ điển được xây xung quanh một sân trong. Một trong số đó từng là trụ sở của một thương hội và nó đã được phục chế để du khách có thể chiêm ngưỡng nội thất của một căn nhà dành cho thương nhân vào thế kỷ 13, bao gồm cả nhà kho và tầng hầm.

Đúng như tên gọi của nó, Fornsalen – hay Phòng Sưu tầm Đồ cổ – trưng bày hơn 8.000 năm lịch sử của đảo Gotland, từ thời kỳ Đồ Đá, Viking và xuyên suốt đến thời Trung Cổ. Điểm nhấn bao gồm những tảng đá vẽ hình và trang sức của người Viking, những hạt màu làm từ đá tự nhiên, tượng điêu khắc gỗ thời kỳ Trung cổ. Nhưng có lẽ gây ấn tượng mạnh nhất phải kể đến kho báu của người Viking nặng 67 kg, bao gồm vòng, lắc và hơn 14.000 đồng tiền cổ. Tất cả đều được đúc từ bạc và đây chính là kho bạc lớn nhất từng được tìm thấy ở châu Âu. Ngoài ra, còn có những hóa thạch và san hô được tìm thấy trong nền đá của đảo.